Press Enter to Search

Energietransitie zonder ambtenaren?

10 oktober 2019

Wat zou er gebeuren met de energietransitie als we alle ambtenaren naar huis zouden sturen? Op de dag van de duurzaamheid deelt Olof van der Gaag een onderbouwd pleidooi voor meer ambtenaren in de energietransitie. En vraagt hij waardering voor deze cruciale schakel. Het artikel roept bij mij de vraag op: zijn meer ambtenaren wel de oplossing? Want wat is dan die precieze toegevoegde waarde van de ambtenaar?

Olof haalt de Trias Politica aan als belangrijke functies om te vervullen – de controlerende, uitvoerende en rechterlijke macht – en hij pleit voor meer regelaars, ook op ambtelijk niveau. Belangrijke rollen inderdaad en ook deel ik uit observaties in de praktijk dat de ambtelijke druk hoger ligt. Er liggen simpelweg meer taken bij de ambtenaar. En het zijn er niet per se meer geworden.

Maar is MEER wel de oplossing? We zien namelijk in onze praktijktrajecten dat de manier van werken van ambtenaren minder goed past bij de dynamiek die de huidige transitie vereist. Zo is er sprake van veel bureaucratische trajecten vanwege bijvoorbeeld afstemming tussen colleges en raden of staten. Vastgestelde budgetten met vele lagen controlling nodigen niet uit tot eens buiten de lijntjes kleuren als geld elders doelmatiger toegekend kan worden. Tot slot is de cyclus van bestuurswissels elke 4 jaar voor velen een reden om te zeggen: we wachten nu even af. Met als gevolg grote drukte in jaar 2 en 3 van de bestuurderstermijn. Ik snap het gevoel van toenemende werkdruk wel.

Als dienders van het belang is er naast toenemende werkdruk ook een toenemende mentale druk. De publieke zaak wordt steeds complexer en krijgt steeds meer spelers in het veld. Hoe voorkom je dat je daarin als ambtenaar door de bomen het bos niet meer ziet? Of simpelweg verzuipt? Vosselman (2011, p.7-10) doet in zijn oratie een opvallende uitspraak om in ieder geval te zorgen dat ambtenaren de neuzen dezelfde kant op krijgen: het is van belang om condities die een gelijkgerichtheid op de publieke waarden als gedeeld belang meer op de voorgrond te zetten en de contractsturing moet veel meer op de achtergrond worden gedrongen. Herman Tjeenk Willink doet een gepassioneerder pleidooi met zelfde strekking in zijn boek ‘Groter denken, kleiner doen’ (2018) en spreekt over het versterken van het moreel kompas. In een artikel van VNG uit 2016 over ‘de ambtenaar meer op het podium’ wordt het profiel van een ambtenaar in tijden van verandering nog verfijnder ingevuld: vanzelfsprekendheid en belang van klassieke rollen zijn aan het verschuiven en er is meer aandacht voor de verbindende schakel in netwerken. Specifiek transities vragen van de rollen in het algemeen dat zij veel specifieker worden gedefinieerd rond het stimuleren van de vernieuwende initiatieven die nodig zijn in een duurzame maatschappij. En dat voor allen in die arena geldt dat zij -naast het eerder genoemde sterke morele kompas – ook met heldere visie en kennis van feitein op de buhne stappen. Een dergelijk profiel werkt doelmatiger en doeltreffender en dat zou vooronderstellen dat een ambtenaar meer impact zou kunnen maken met dergelijke eigenschappen. Mits de meerderheid openstaat voor dit ‘andere gedrag’.

Gelukkig kennen we die ambtenaren die het ‘anders’ doen: ze zijn er! We hebben er in onze programma’s veel mee gewerkt bij diverse provincies en gemeentes. Dit zijn de mensen die in het publiek domein nu al laten zien hoe je over grenzen heen kan kijken, hoe je nieuwe contacten legt tegen alle verwachtingen en vooroordelen in. En die experimenteren en proefondervindelijk ervaren wat dialoog over de toekomst kan betekenen voor de vergroting van de effectiviteit van het handelen. Stuk voor stuk zijn het prachtige mensen. Dat geeft hoop.

Onze toevoeging op het artikel van Olof is dan ook: we hebben niet per se ‘meer ambtenaren’ maar ‘Meer ambtenaar’nodig. Dat staat voor ambtenaren die als bewust diender van het publiek belang handelen met een glasheldere verwachting over hun veranderende rol in de transitie. Die verwachting helpt de ambtenaar zelf en vraagt ook wat van de verwachting van de stakeholders in de transitie. Dan kun je je tijd effectief besteden aan zaken die er toe doen. Het vereist een wederzijdse dialoog om dit transformatieve aspect van de energietransitie verder te ontwikkelen. En dat is wel uitdagend, want voor die ‘sociaal innovatieve taak’…..daar staat helaas niets over in het Klimaatakkoord!

PS Dit artikel had niet tot stand kunnen komen zonder de inspirerende gesprekken met en delen van bronnen door Martin Dees en Andre Nijhof en alle opdrachtgevers in dit domein.Dank daarvoor!

There are no comments yet, add one below.

t Twitter f Facebook g Google+